Kto nadzoruje nad instytucjami parabankowymi w Polsce

Z uwagi na to, że w kontaktach z bankami czy innymi instytucjami finansowymi w grę wchodzą nasze pieniądze, istotna jest świadomość tego, że wszystkie transakcje odbywają się zgodnie z przepisami prawa. Rynek finansowy, żeby mógł sprawnie działać oraz gwarantować uczestnikom bezpieczeństwo, musi być na bieżąco nadzorowany. Powszechnie wiadomo, że nad bankami ten nadzór sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego (KNF), dla wielu niejasna jest jednak kwestia nadzoru sprawowanego nad parabankami, oferującymi takie usługi, jak pożyczka pozabankowa.

Banki i parabanki

Bank to instytucja, która umożliwia wykorzystanie środków pieniężnych klientów mających nadwyżki kapitałowe przez klientów mających niedostatek kapitału. Z uwagi na rodzaj świadczonych usług, a także dysponowanie pieniędzmi powierzonymi przez klientów, banki zalicza się do instytucji zaufania publicznego. Wraz z bankiem centralnym tworzą one dwuszczeblowy system bankowy. Banki nie tylko przyjmują depozyty, ale i udzielają kredytów oraz wykonują szereg innych czynności określonych w przepisach prawa (Ustawa Prawo bankowe) ale i wymienionych w statucie banku. Podstawową cechą, która odróżnia sektor bankowy od innych podmiotów działających na rynku finansowych jest system gwarantowania depozytów – celem udzielonej gwarancji jest zapewnienie klientom powierzającym bankowi swoje środki finansowe wypłaty, nawet w przypadku niedostępności tych środków (np. w sytuacji upadłości banku). Wypłata ta jest zagwarantowana do wysokości określonej przepisami prawa, a instytucją, która gwarantuje depozyty zgromadzone w polskich bankach, jest Bankowy Fundusz Gwarancyjny.

Z kolei parabanki działają o przepisy inne niż Ustawa Prawo bankowe. Samo pojęcie „parabank” nie zostało dokładnie sprecyzowane w polskim prawie, wiadomo jednak, że instytucje te działają równolegle do sektora bankowego, wykonując czynności podobne do czynności bankowych, ale nie podlegając regulacjom prawnym, nadzorowi finansowemu oraz systemowi gwarantowania depozytów przewidzianym dla banków.

Wąskie znaczenie parabanku obejmuje podmioty inne niż banki, które zostały przez odpowiednie ustawy upoważnione do podejmowania czynności bankowych (np. do przyjmowania wkładów pieniężnych, udzielania kredytów) oraz te, które wykonują takie czynności, jak np. udzielanie pożyczek (m.in. pożyczka pozabankowa), wydawanie kart płatniczych, prowadzenie skupu i sprzedaży wartości dewizowych, udzielanie i potwierdzanie poręczeń. Niektórzy proponują jeszcze dalej idące zawężenie rozumienia słowa parabank, ograniczając definicyjnie jego działalność do prowadzenia działalności depozytowo-kredytowej.  W powszechnym odbiorze społecznym przez parabanki rozumie się instytucje, które nie są bankami, a których podstawową działalnością jest udzielanie pożyczek (m.in. takich jak pożyczka pozabankowa).

W Polsce, do instytucji parabankowych zalicza się: spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, Kasę Krajową, instytucję pieniądza elektronicznego, krajowe instytucje płatnicze, biura usług płatniczych oraz ewentualnie pracownicze kasy zapomogowo-pożyczkowe (mimo iż nie są one instytucją). Jednak należy zwrócić uwagę, że wśród ww. występują również takie, których działalność podlega nadzorowi KNF.

System nadzoru

Zgodnie z prawem, do przyjmowania środków pieniężnych innych osób w celu udzielania kredytów, pożyczek pieniężnych lub obciążania ich ryzykiem w inny sposób, uprawnione są wyłącznie:

  • banki krajowe oraz oddziały banków zagranicznych,
  • oddziały instytucji kredytowych oraz
  • spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe.

Prowadzenie takiej działalności przez podmioty, które nie uzyskały zezwolenia KNF, jest zabronione, stanowi przestępstwo i podlega odpowiednio karze grzywny oraz karze pozbawienia wolności.

Nadzorowi KNF podlegają zatem nie tylko banki, ale i spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, instytucje pieniądza elektronicznego, krajowe instytucje płatnicze oraz biura usług płatniczych. Co więcej, od listopada 2013 roku, ustawowym systemem gwarantowania depozytów przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny są objęte środki pieniężne zgromadzone w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych. Należy jednak zwrócić uwagę na nowe regulacje prawne – w 2017 roku bowiem Rząd podjął decyzję o złagodzeniu nadzoru KNF, nad tzw. małymi SKOK-ami. Ma on się ograniczać do „analizy wyników czynności kontrolnych podejmowanych przez Kasę Krajową”. Dopiero w sytuacji, kiedy KNF stwierdzi nieprawidłowości lub gdyby Kasa Krajowa nie przeprowadziła czynności kontrolnych bądź nie udostępniła KNF ich wyniku, KNF będzie mogła podjąć stosowne czynności.

Pozabankowe podmioty pożyczkowe prowadzą działalność nie w oparciu o Ustawę Prawo bankowe, ale o następujące przepisy:

  • ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
  • ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim.

Nie podlegają one nadzorowi sprawowanemu przez KNF i nie są objęte systemem gwarantowania depozytów, zarządzanym przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny ani systemem gwarancji Skarbu Państwa.

Pozabankowe podmioty pożyczkowe nie są tym samym objęte systemem nadzoru prowadzonym przez KNF, co jednak nie oznacza, że każda pożyczka pozabankowa to wielkie ryzyko dla klientów. Nadzór nad wykonywaniem przepisów ustawy o kredycie konsumenckim w stosunku do para banków sprawuje bowiem Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK). Bada on działania instytucji pozabankowych pod kątem ewentualnego naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a ponadto weryfikuje, czy umowy zawierane przez te instytucje, nie zawierają niedozwolonych zapisów. Zatem w przypadku, kiedy dana umowa wyda nam się podejrzana, lub potrzebujemy bezpłatnej pomocy, warto podjąć próbę kontaktu z rzecznikiem konsumentów.

Ponadto, KNF – mimo iż nie sprawuje nadzoru nad firmami pozabankowymi, prowadzi ich rejestr. Wpisywane są do niego krajowe instytucje płatnicze, biura usług płatniczych, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe i Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa, krajowe instytucje pieniądza elektronicznego oraz oddziały zagranicznych instytucji pieniądza elektronicznego. Rejestr ten jest jawny i każdy zainteresowany ma do niego dostęp za pośrednictwem strony internetowej KNF (https://erup.knf.gov.pl/View/).

Warto zwrócić uwagę, że celem nadzoru (zarówno nad bankami, jak i para bankami) nie jest chęć ograniczenia ich działalności), ale zwiększenie bezpieczeństwa funduszy osób z nich korzystających.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *